طرح‌های تأمین مالی جمعی فرابورس؛ راهنمای پیدا کردن و بررسی طرح

طرح‌های تأمین مالی جمعی روی سکوهای مجاز عرضه می‌شوند و نماد فرابورس دارند. این راهنما نشان می‌دهد صفحه یک طرح را چطور بخوانید و پیش از مشارکت چه بپرسید.

بررسی چک‌لیست مدارک طرح‌های تأمین مالی جمعی با ذره‌بین
فهرست مطالب
  1. طرح تأمین مالی جمعی با سایر طرح‌های سرمایه‌گذاری چه فرقی دارد؟
  2. طرح‌ها را کجا پیدا کنیم و اصالتشان را چطور بسنجیم؟
  3. کارت و صفحه یک طرح را چطور بخوانیم؟
  4. پنج پرسشی که ارزیاب طرح می‌پرسد
  5. بعد از مشارکت چه اتفاقی می‌افتد؟
  6. اشتباهات رایج در انتخاب طرح
  7. چک‌لیست پیش از مشارکت در یک طرح
  8. سؤالات متداول
  9. منابع

طرح‌های تأمین مالی جمعی فرابورس (که در جست‌وجوها «کرادفاندینگ فرابورس» هم نامیده می‌شوند) روی سکوهای تأمین مالی جمعی عرضه می‌شوند و هر کدام یک نماد اختصاصی از فرابورس دارند. برای پیدا کردن طرح‌ها باید به سایت خود سکوها بروید؛ برای اطمینان از اصالت یک طرح، نماد آن را در سامانه تأمین مالی جمعی فرابورس استعلام کنید. اما مهم‌تر از پیدا کردن طرح، تشخیص طرح مناسب است. این راهنما نشان می‌دهد صفحه یک طرح را چطور بخوانید و پیش از مشارکت به چه پرسش‌هایی جواب بدهید.

طرح تأمین مالی جمعی با سایر طرح‌های سرمایه‌گذاری چه فرقی دارد؟

هر طرح، نیاز مالی مشخص یک کسب‌وکار برای کاری مشخص و در مدتی مشخص است؛ مثلاً تأمین سرمایه در گردش یک تولیدکننده برای ۱۲ ماه. شما در همین کار مشخص شریک می‌شوید و گواهی شراکت می‌گیرید. سود شما از نتیجه همین فعالیت می‌آید و در پایان دوره، اصل پولتان برمی‌گردد. اگر با مفهوم کلی آشنا نیستید، اول تأمین مالی جمعی چیست را بخوانید.

طرح‌ها را کجا پیدا کنیم و اصالتشان را چطور بسنجیم؟

  1. لیست سکوهای تأمین مالی جمعی: فقط سکوهایی که نامشان در صفحه تأمین مالی جمعی فرابورس آمده، اجازه عرضه طرح دارند.
  2. صفحه طرح‌ها در سکو: طرح‌های در حال جمع‌آوری در سایت هر سکوی سرمایه‌گذاری منتشر می‌شوند؛ مثلاً طرح‌های یکتاکراد.
  3. استعلام نماد: نماد طرح را در سامانه تأمین مالی جمعی فرابورس جست‌وجو کنید و نام متقاضی، مبلغ و مدت را با صفحه سکو تطبیق دهید.

هر تبلیغی که پیش از گرفتن نماد، شما را به مشارکت در طرحی دعوت کند، طبق ضوابط فرابورس مجاز نیست. اگر طرحی نماد ندارد یا اطلاعاتش با سامانه فرابورس نمی‌خواند، در آن مشارکت نکنید.

سه گام بررسی اصالت یک طرح۱. سکو در فهرستسکوهای مجاز فرابورس هست؟۲. طرح در سایتهمان سکو منتشر شده؟۳. نماد طرح درسامانه فرابورس ثبت است؟اگر پاسخ یکی از این سه پرسش منفی است، مشارکت نکنید
بررسی اصالت چند دقیقه طول می‌کشد و جلوی بزرگ‌ترین خطر، یعنی طرح‌های جعلی، را می‌گیرد.

کارت و صفحه یک طرح را چطور بخوانیم؟

کارت طرح خلاصه‌ای است که فرابورس اجزای آن را مشخص کرده است. هر بخش را این‌طور بخوانید:

بخش کارت چه می‌گوید؟ چه سؤالی بپرسید؟
نام و نوع طرح موضوع فعالیت و اینکه طرح «همه یا هیچ» است یا «شناور» اگر شناور است و کامل جمع نشود، با پول کمتر هم اجرا می‌شود؟
متقاضی شرکتی که پول را می‌گیرد چند سال سابقه دارد و در طرح‌های قبلی خوش‌حساب بوده؟
مبلغ و مدت نیاز مالی کل و طول دوره طرح مبلغ با اندازه فروش و فعالیت شرکت تناسب دارد؟
سود پیش‌بینی‌شده برآورد سود سالانه بر اساس گزارش توجیهی این عدد بر چه فرضی از فروش و هزینه بنا شده است؟
مواعد پرداخت زمان پرداخت سود (دست‌کم سه‌ماهه) و اصل جریان نقدی شرکت در همین تاریخ‌ها برای پرداخت کافی است؟
ضمانت اصل سرمایه اینکه طرح ضمانت دارد یا نه و نوع آن ضامن کیست و ضمانت چطور و تا چه تاریخی قابل مطالبه است؟
نهاد مالی نهادی که بر جریان پول طرح نظارت دارد —
نماد شناسه طرح در فرابورس در سامانه فرابورس قابل استعلام است؟

علاوه بر کارت، در صفحه طرح باید گزارش توجیهی، معرفی متقاضی و سهامدارانش، مجوزهای فعالیت و وضعیت مالی شرکت آمده باشد. پیش از پرداخت هم بیانیه ریسک در یک پنجره جداگانه نمایش داده می‌شود و باید آن را تأیید کنید.

پنج پرسشی که ارزیاب طرح می‌پرسد

ارزیابی حرفه‌ای طرح در سکو پیش از عرضه انجام می‌شود، ولی خودتان هم می‌توانید با همین پنج پرسش طرح را بسنجید:

۱. پول دقیقاً صرف چه می‌شود؟

«توسعه کسب‌وکار» پاسخ کافی نیست. طرح خوب می‌گوید پول صرف خرید چه مواد یا تجهیزاتی می‌شود، با چه قیمتی، و این خرید چطور به فروش تبدیل می‌شود.

۲. سود از کجا می‌آید و فرض‌هایش منطقی است؟

گزارش توجیهی را با واقعیت شرکت مقایسه کنید. اگر شرکتی پارسال ۲۰ میلیارد تومان فروش داشته و گزارش برای دوره طرح ۶۰ میلیارد فرض کرده، باید توضیح روشنی برای این جهش وجود داشته باشد.

۳. شرکت در تاریخ پرداخت‌ها پول نقد دارد؟

سود حسابداری با پول نقد یکی نیست. شرکتی که فروش اعتباری دارد ممکن است سودآور باشد ولی در تاریخ پرداخت سود، نقدینگی نداشته باشد. دوره وصول مطالبات را با زمان‌بندی پرداخت طرح مقایسه کنید.

۴. اگر طرح خوب پیش نرود، چه پشتوانه‌ای هست؟

همه ضمانت‌ها یک ارزش ندارند. ضمانت‌نامه بانکی، ضمانت‌نامه صندوق‌های ضمانت دولتی و توثیق اوراق بهادار سریع‌تر و مطمئن‌تر قابل وصول‌اند؛ چک، ضمانت‌نامه حسن انجام کار یا وثیقه ملکی معمولاً فرایند طولانی‌تری دارند. ضمانت فقط اصل پول را پوشش می‌دهد، نه سود را.

۵. متقاضی سابقه خوش‌حسابی دارد؟

اگر متقاضی قبلاً روی همین سکو یا سکوهای دیگر طرح داشته، گزارش‌ها و وضعیت تسویه آن‌ها را ببینید. متقاضیانی که در طرح قبلی نکول کرده‌اند، طبق مقررات فرابورس برای مدتی از تأمین مالی جمعی محروم می‌شوند.

نکته کاربردی: یک نشانه هشدار مهم، فاصله زیاد میان فرض‌های گزارش توجیهی و سابقه واقعی متقاضی است؛ مثلاً پیش‌بینی چند برابر شدن فروش بدون قرارداد یا سفارش مشخص. نشانه دیگر، ناهمخوانی صورت‌های مالی با گردش حساب‌های بانکی است. طرحی که فرض‌هایش با مدارک قابل اثبات نیست، حتی با ضمانت خوب، ریسک تأخیر بالاتری دارد.

بعد از مشارکت چه اتفاقی می‌افتد؟

  • پایان جمع‌آوری: دوره جمع‌آوری حداکثر یک ماه است. در طرح همه یا هیچ، اگر کل مبلغ جمع نشود، پول به سرمایه‌گذاران برمی‌گردد.
  • انتقال پول به متقاضی: پس از تکمیل، پول با نظارت نهاد مالی به متقاضی منتقل می‌شود.
  • گزارش پیشرفت: متقاضی هر سه ماه گزارش پیشرفت طرح را منتشر می‌کند. گزارش‌های طرح‌های یکتاکراد در صفحه گزارش‌های طرح‌ها در دسترس است.
  • پرداخت سود و اصل: طبق زمان‌بندی طرح پرداخت می‌شود. اگر متقاضی نکول کند، سکو باید ظرف ۱۰ روز کاری آن را در سکو اعلام کند و پیگیری وصول ضمانت‌ها را آغاز کند.
  • گزارش حسابرسی: پس از پایان طرح، گزارش حسابرسی منتشر می‌شود و اگر سود واقعی از سود پیش‌بینی‌شده بیشتر باشد، مازاد طبق قرارداد تقسیم می‌شود.

اشتباهات رایج در انتخاب طرح

  • انتخاب فقط بر اساس نرخ سود: نرخ بالاتر معمولاً یعنی ریسک بالاتر یا پشتوانه ضعیف‌تر، نه فرصت بهتر.
  • نخواندن نوع ضمانت: «دارای وثیقه» و «دارای ضمانت‌نامه بانکی» دو سطح کاملاً متفاوت از پشتوانه‌اند.
  • همه پول در یک طرح: تقسیم سرمایه میان چند طرح با صنعت و سررسید متفاوت، اثر مشکل یک طرح را کم می‌کند.
  • نادیده گرفتن مدت طرح: پولی را وارد نکنید که پیش از سررسید لازم دارید.
  • دنبال نکردن گزارش‌ها: گزارش‌های دوره‌ای اولین جایی است که نشانه‌های مشکل دیده می‌شود.

نکته کاربردی: در گزارش‌های دوره‌ای به‌جای خلاصه کلی، به عددها نگاه کنید: فروش یا تولید محقق‌شده در مقایسه با برنامه، و توضیح متقاضی درباره هر عقب‌ماندگی. عقب ماندن فروش در دو گزارش پشت‌سرهم، زودتر از هر نشانه دیگری احتمال تأخیر در پرداخت را نشان می‌دهد.

چک‌لیست پیش از مشارکت در یک طرح

  1. سکو در فهرست فرابورس هست و نماد طرح در سامانه فرابورس ثبت شده است.
  2. می‌دانم پول دقیقاً صرف چه می‌شود و سود از کجا می‌آید.
  3. فرض‌های گزارش توجیهی را با سابقه فروش متقاضی مقایسه کرده‌ام.
  4. نوع ضمانت اصل سرمایه و نام ضامن را می‌دانم.
  5. بیانیه ریسک را خوانده‌ام و می‌دانم سود پیش‌بینی‌شده قطعی نیست.
  6. تا سررسید طرح به این پول نیاز ندارم.
  7. این مبلغ فقط بخشی از سرمایه‌ام است و بقیه را در جای دیگر یا طرح‌های دیگر گذاشته‌ام.

برای جزئیات بیشتر درباره روش ارزیابی، مقاله ارزیابی طرح‌های تأمین مالی جمعی و برای ریسک‌ها بیانیه ریسک را بخوانید.

سؤالات متداول

لیست طرح‌های تأمین مالی جمعی فرابورس را کجا ببینیم؟

طرح‌های در حال جمع‌آوری در سایت هر سکو منتشر می‌شوند. فهرست سکوهای مجاز در سایت فرابورس و اطلاعات نماد هر طرح در سامانه تأمین مالی جمعی فرابورس قابل مشاهده است.

از کجا بفهمیم یک طرح واقعی است؟

سکو باید در فهرست فرابورس باشد و نماد طرح در سامانه cf.ifb.ir ثبت شده باشد. نام متقاضی، مبلغ و مدت در سامانه باید با صفحه سکو یکی باشد.

طرح شناور و همه یا هیچ چه فرقی دارند؟

در طرح همه یا هیچ، اگر کل مبلغ جمع نشود پول برمی‌گردد. در طرح شناور، اگر دست‌کم ۶۰ درصد مبلغ جمع شود طرح با همان مبلغ اجرا می‌شود.

ضمانت‌نامه بانکی سود را هم پوشش می‌دهد؟

خیر. ضمانت‌نامه در طرح‌های تأمین مالی جمعی فقط برای اصل سرمایه است و سود پیش‌بینی‌شده را پوشش نمی‌دهد.

اگر متقاضی پول را پرداخت نکند چه می‌شود؟

سکو نکول را اعلام و وصول ضمانت‌ها یا وثیقه‌ها را پیگیری می‌کند و متقاضی برای مدتی از تأمین مالی جمعی محروم می‌شود. سرعت بازگشت پول به نوع ضمانت بستگی دارد.

منابع

  • فرابورس ایران، صفحه تأمین مالی جمعی — فهرست سکوهای مجاز، دستورالعمل و ابلاغیه‌ها
  • سامانه تأمین مالی جمعی فرابورس — استعلام نماد طرح
  • ابلاغیه شماره ۶ کارگروه ارزیابی تأمین مالی جمعی — ضوابط تبلیغات و قالب کارت فراخوان
  • ابلاغیه شماره ۴ کارگروه ارزیابی تأمین مالی جمعی — ضوابط اجرایی، نکول و محرومیت متقاضی
  • ابلاغیه شماره ۷ کارگروه ارزیابی تأمین مالی جمعی — دوره جمع‌آوری، نوع طرح، گزارش‌های دوره‌ای

بازبینی تخصصی: محمدحسین رضوانیان، مدیرعامل یکتاکراد

این مطلب جنبه آموزشی دارد و توصیه سرمایه‌گذاری نیست. پیش از هر تصمیم مالی، ریسک‌ها را بسنجید.